babaryba

Wsciekłość kobiet nie zaczęła się dzisiaj. Istniała zawsze, kiedykolwiek władze naruszały samostanowienie kobiet, jeżeli zbliżały się niebezpiecznie do pewnej granicy, której nie wolno przekroczyć. Szczególnie w społeczeństwach, w których kobiety miały od wieków mocną pozycję. Nie mówię oczywiście o Polsce. Mówię o pewnych afrykańskich społecznościach w Afryce Zachodniej, na przykład o grupie Igbo. Możemy się od nich uczyć. Nigdzie i nigdy w Europie kobiety nie osiągnęły takiej władzy jak kobiety w owych plemionach. W poprzednich wpisach mówiłam o tradycji królowych matek, o matrylokalności, o równorzędnych rządach królowych i królów. Teraz chcę przypomnieć ich bohaterskie powstanie, o którym nie uczą nas w szkołach.

Europejscy antropolodzy nie mieli pojęcia o rządach kobiet w Afryce. Kiedy po „wojnie kobiet“ od 1928 do 1930 roku zaczęli się tym problemem interesować, interpretowali go zgodnie z wiktoriańską ideologią ze sporą domieszką rasizmu. Nie zauważyli ani wyjątkowo elastycznego podejścia do płciowości w owym społeczeństwie, ani ważnej roli kobiet w gospodarce i obrzędach religijnych. Trudno ich winić. Świat Igbo jest tak odmienny od europejskiego, że nawet dzisiaj wydaje się niezwykły i niezrozumiały.

Po 1900 roku nastąpiła inwazja Brytyjczyków na tereny Igbo. Przyniosła agresywną represję indygennych instytucji, narzuciła chrześcijaństwo i zachodnią edukację i wprowadziła nowy system gospodarki przez stworzenie systemu naczelników/namiestników okręgów. W okręgu południowej Idemili, Nnobi (na tym społeczeństwie socjolożka Ifi Amadiume oparła swoje badania naukowe) te zmiany podważyły rolę kobiet. Podczas gdy tradycyjne pojęcia elastycznej płciowości (np. istnienie tzw. „męskich córek“ czy „kobiecych mężów“, brak określenia płci w trzeciej osobie liczby pojedyńczej itd.) umożliwiały wszystkim dostęp do władzy i autorytetu, nowe koncepty zachodnich kolonizatorów wprowadziły ostre nierówności klasowe i płciowe.

Na początku wpływ chrześcijaństwa dotyczył tylko małej grupy uprzywilejowanych mężczyzn. Kobiety nie uczestniczyły w debatach religijnych, ponieważ dla nich żadna inna religia oprócz oddawania czci bogini Idemili nie wchodziła w grę. Gdy próby nawracania stawały się coraz bardziej nachalne, wtedy wybuchł pierwszy masowy protest kobiet „Nwaobiala“, Ruch Tańczących Kobiet, w roku 1925. Podstawowym żądaniem owego ruchu, któremu przewodziły starsze kobiety, był powrót do rodzimej religii i odrzucenie chrześcijaństwa. Opór nie polegał tylko na tańcu i śpiewach, kobiety spaliły targ, zablokowały główne drogi i wyrzuciły śmiecie na dziedzińcu budynku sądowego. Zabrały dzieci ze szkoły oraz wprowadziły bojkot targu. Należy przypomnieć, że targi były tradycyjną domeną kobiet. Bojkot targów oznaczał praktycznie paraliż gospodarczy.

Podczas gdy kobiety protestowały, misjonarze wraz z paru wpływowymi lokalnymi naczelnikami złączyli siły w zniesławianiu kultu Idemili i wyśmiewania jej wiernych jako pogan czy bezbożników. Co więcej, w tym okresie zmieniono nawet płeć starej bogini! Kolonialni antropolodzy porównują Idemili do Boga i używają męskiej formy w opisach jej kultu. Po nich, również naukowcy Igbo zaczynają coraz częściej mówić o bogu ziemi. Nawet słynny pisarz narodu Igbo Chinua Achebe (Ifi Amadiume nazywa go produktem zachodniej cywilizacji) dokonuje maskulinizacji bogini np. w książce „Things Fall Apart“. (Wszystko rozpada się)

Jednym z najgorszych przestepstw przeciwko wodnej bogini Idemili było zabijanie jej totemicznego zwierzęcia – pytona. Jak ważny jest pyton dla Igbo pokazuje zdarzenie z połowy ubiegłego wieku. Pewien chrześcijański fanatyk, znany jako Natty, zabił pytona co wywołało masowy bunt kobiet. Półnagie przemaszerowały do prowincjonalnego okręgu Onitschy aby okupować dom lokalnego naczelnika. Kiedy dyskusja z nim nie odniosła skutku, kobiety wróciły do domu Nattiego i zrównały jego dom z ziemią. To była tradycyjna metoda kobiet Igbo stosowana w wypadku obrażenia ich przez mężczyzn. Dwa tygodnie po tym wypadku Natty zmarł. W okolicy do dziś śpiewa się piosenkę:

„Z drogi, ludzie na ulicy!

Z drogi, ludzie w domach!

Natty zabił pytona!“

Chrześcijaństwo nie tylko zwalczało kult bogini, ale przyczyniło się do delegalizacji związanego z nim tytułu kobiecego „ekwe“. W ten sposób godność kobiet legła w gruzach.

Eskalacja protestów kobiet nastąpiła w listopadzie 1929 roku. Dziesięć tysięcy kobiet z różnych grup etnicznych (Ibibio, Andoni, Orgoni, Bonny, Opobo i Igbo) protestowało przeciwko ograniczeniu roli kobiet w rządzie i po walkach doprowadziło do obalenia rządów lokalnych namiestników. Dodatkowym powodem niesnasek miało być wprowadzenie opodatkowania kobiet. Lokalne dysputy rozszerzyły się na inne okręgi, zapraszano do protestu kobiety z innych grup przesyłając im symbolicznie liście drzewa palmowego. Wyobraźmy sobie ogromną skalę tego protestu: dziesięć tysięcy kobiet wyruszających w drogę, uzbrojonych w noże, na ich czele starsza, naga kobieta. Cała ludność zaangażowanych okręgów liczyła wtedy ok. 2 mil. ludzi.

„Siadanie na mężczyźnie“

Zrównanie z ziemią domu Nattiego należało do pradawnej taktyki obrażonych kobiet zwanej „sitting on a man“, czy „walki z mężczyzną“. Kobiety zbierały się przed domostwem oskarżonego, śpiewając i tańcząc i opisując jego wykroczenia. Często obrzucały jego dom gliną, albo waliły w okna i ściany. Przez owo „siadanie“ byli karani mężczyźni za przemoc w rodzinie oraz ci, którzy nie respektowali zasad handlu na targu. Gnębienie ofiary trwało tak długo aż nie poddała się i nie wyraziła skruchy. Przez „siadanie na namiestnikach“ kobiety osiągnęły zamierzony cel, funkcja namiestników została zniesiona.

Wikipedia informuje, że cel kobiet został osiągnięty i ich sytuacja ekonomiczna poprawiona (https://en.wikipedia.org/wiki/Women%27s_War). Innego zdania jest Ifi Amadiume. Żądania kobiet o włączenie ich do administracji rządowej nie zostało spełnione. Legislatorzy nie wpisali obowiązku wybierania kobiet do rad do nowego ustawodawstwa. Powstające rady okręgowe i magistraty składały się wyłącznie z mężczyzn. Kobiety zostały odsunięte od rządzenia i ich, tak potężna dotąd pozycja społeczna i polityczna, zlekceważona.

Do momentu wprowadzenia porządku przez oddziały policji, dziesięć lokalnych sądów uległo zniszczeniu, wiele innych zostało zrujnowanych, europejskie fabryki zostały ograbione. Kobiety zaatakowały 46 więzień wypuszczając więźniów. Wojska kolonialne zabiły około pięćdziesięciu kobiet. Pięćdziesiąt innych było zranionych. One same nie zabiły nikogo.

10 stycznia 1930 roku ich rewolta została stłumiona.

Ifi Amadiume, Male Daughters, Female Husbands, Zed Books Ltd, London & New Jersey, 1987

Ifi Amadiume, Daughters of the Goddess, Daughters of Imperialism, Zed Books Ltd, London & New York, 2000

Ifi Amadiume, Reinventing Africa, Matriarchy, Religion, Culture. Zed Books Ltd, London & New York, 1997

https://en.wikipedia.org/wiki/Women%27s_War

Elisabeth Tietmeyer, Frauen heiraten Frauen: Eine vergleichende Studie zu Gynägamie in Afrika. Renner Verlag, Münche, 1985

Na północ od Bad Ragaz (Szwajcaria, kanton St. Gallen), kurortu znanego z wody termalnej ze źródła rzeki Taminy, znajduje się wzgórze mające skrywać niezwykłe skarby. Poszukiwaczom kosztowności odradzałabym jednak spacery z detektorem metali. W owych tajemniczych górach skrywają się skarby, których nie da się wykopać.

Podobno dopiero mnich w XII wieku odkrył ciepłe źródło w wąwozie Taminy. Wyjątkowa arogancja. Okolica była zamieszkana od czasów neolitycznych. To żródło i wąwóz były czczone długo przed przybyciem nowej religii.

Freudenberg jest malowniczym wzgórzem, pokrytym winnicami, po prawej stronie płynie srebrzysty Ren. Na szczycie stoi ruina zamku z wieżą i obronnym murem, po północnej stronie, nieco niżej, rozpościera się owalna łąka z widokiem na północ, wschód i południe oraz część zachodu. W kierunku północno-zachodnim mamy widok na kaplicę św. Leonarda, pagórek Spielberg, górę Gonzen oraz na Mels wraz ze wzgórzem Bogini Wenus – Tiergarten (vide „Wzgórza majowej Bogini“). Wszystkie te punkty stanowią prostą linię. Ta linia prowadząca od ruiny Freudenberg przez Spielberg do zbioru megalitycznego w Tiergarten ma azymut 308 odpowiadający zachodowi słońca w najdłuższym dniu roku – 21 czerwca.

Zamek został wybudowany przez Heinricha von Wildenberg w pierwszej połowie XIII wieku i został zniszczony przez armie Konfederacji w XV wieku. Prawdopodobnie został wybudowany na miejscu wcześniejszej, rzymskiej warowni. A ta znowu zajęła wcześniejszy kultowy plac. Badania archeologiczne zostały przeprowadzone, ale do tej pory nie udostępnione.

Warto zapoznać się z lokalnymi sagami, żeby zrozumieć znaczenie owego miejsca.

Skarb na Freudenbergu

Pod jedną z wież zamku miały znajdować się podziemne przejścia do zamku Wartenstein oraz, pod Renem, do zamku Brandis w Maienfeld. Na zamku Freudenberg panował władca, który dorobił się sporego bogactwa prowadząc nieczyste interesy. Owe bogactwa trzymał w ogromnej, okutej żelazem skrzyni niedaleko sekretnych, podziemnych korytarzy. Zły pan źle skończył, okoliczni chłopi oburzeni jego rozbojami napadli na zamek, zabili władcę wraz z córką. Od tego czasu dziedzic pojawia się jako czarny pies siedzący na skrzyni z pieniędzmi a córka towarzyszy mu pod postacią węża. W ruinach mieszkają tylko kruki i sowy a tam gdzie były piękne ogrody pasą się kozy.

Kamień na łące położonej poniżej ruin zamku Freudenberg

Łąka z kamieniem

Uwięziona dziewczyna

Piękna dziewczyna jest uwięziona na zamku i czeka na wyzwolenie. Błaga pasterza, którego spotkała na drodze o okazanie odwagi, umawia się z nim na następny dzień, ma mu się pokazać jako wąż. Pasterz powinien go pocałować. Żeby ułatwić mu to zadanie dziewczyna obiecuje przyjść w ludzkiej postaci i dopiero później zmienić się w węża. Nagrodą za odwagę ma być skrzynia ze skarbami ukryta w wieży. Jak było to do przewidzenia chłopak stchórzył i nie pocałował węża. Smutna dziewczyna powiedziała, że znowu musi czekać całe pokolenie, aby być wyzwoloną przez człowieka „który będzie miał łoże z drewna gruszy, zasadzonej przez uczciwego człowieka z Ragazu“. Po czym zniknęła i więcej się nie pojawiła.

Spróchniałe drzewo Anusi

Jeszcze w tym stuleciu widziano ducha starej kobiety, Anny, która miała popełnić za życia przestępstwo. Tak długo miała wędrować po okolicy aż ją ktoś wyzwoli. Pokazywała się pasterzom zgarbiona, w czarnym ubraniu i białoszarym czepcu. Kiedyś jeden parobek powiedział pasterzowi, że nie pójdzie z bydłem na pastwisko, ponieważ Anusia znowu mu się pokazała i pogroziła palcem. Wtedy starszy pasterz złapał za kij, pobiegł do lasu i wrócił ze spróchniałym pniem drzewa ludzkiego wzrostu i oznajmił wszystkim, że wyzwolił w końcu Anusię. Spróchniała, ogromna sosna leżąca w lesie jest zwana drzewem Anusi.

Góra Spielberg

Po ruinach na górze błąka się duch, nazywany przez okolicznych mieszkańców Anusią ze wzgórza. Mieszkająca w pobliżu kobieta zauważyła, że ktoś podbiera jej jabłka, wybrała się wcześniej do sadu i zobaczyła jakąś kobietę, która uciekła krzycząc „Hej, zbieraj, zbieraj!“.

To była Anusia ze Wzgórza. Kobieta nie chodziła już więcej rano do sadu, żeby nie rozdrażniać Anusi. Również myśliwy, który poszedł wcześniej na polowanie koło góry Fuechsen, wrócił z niczym, bo kiedy złożył się do strzału ktoś uderzył w kolbę strzelby, tak że nie mógł trafić. To też była Anusia ze Wzgórza, która opiekowała się swoją zwierzyną.

(Sagen des Kantons St. Gallen, Jakob Kuoni, St. Gallen 1903, Nr. 197, 198, S. 96f)

Kamień nad Taminą strzegący drogi do źródła

W sagach odzywają się bardzo archaiczne wątki: dziewczyna-wąż przypomina celtycką klanową władczynię, która wybierała kochanka/króla spośród kandydatów wyzywając go na próbę: albo musiał pocałować staruchę, która zamieniała się potem w młodą dziewczynę, albo żabę, czy węża. Do dzisiaj w Engadynie pasterze całują skałę Starej Matki, prosząc ją o zdrowie dla swoich trzód. Stara Anna, błąkająca się po lasach i młoda dziewczyna ze wzgórza to jedna i ta sama Pani okolicy, opiekująca się zwierzętami, plonami i owocami ziemi. Mamy tu Boginię w trzech odmianach, jako dziewczynę, dojrzałą kobietę oraz staruszkę. Anusia ze Spielbergu przypomina starą celtycką Cailleach. Również Cailleach nie cierpiała myśliwych i nie pozwalała im zabijać swoich zwierząt. Podobnie jak opisany w poprzednim blogu Tiergarten tak i Freudenberg jest wzgórzem miłości. Tradycja Czerwonej Bogini miłości przetrwała w okolicy Bad Ragaz w obrzędach do dzisiaj. W pierwszą niedzielę majową preparuje się tzw. Majowego Niedźwiedzia, ogromną, stożkowatą figurę, owiniętą w liście i gałęzie. Jest prowadzona w pochodzie przez całe miasto wzdłuż rzeki Taminy przy oszałamiającym hałasie dzwonów pasterskich. Niedaleko miejsca gdzie Tamina wpływa do Renu figura zostaje wrzucona do wody. W ten sposób poświęca się partnera Bogini Wodzie, zapewniając w ten sposób urodzaj i dobrobyt na następny rok. Wodna Bogini to syrena, albo kobieta-wąż strzeżąca skarbów najważniejszych dla ludzkości – obfitych plonów, sadów, zdrowego bydła, płodności. W czasach pogańskich i we wczesnym chrześcijaństwie połączenie Majowego Króla i Majowej Królowej było prawdopodobnie świętowane wokół ogromnego kamienia na szerokiej łące Freudenbergu z widokiem na ogniska na sąsiednich pagórkach. Ciekawe, że na oficjalnych portalach miasta tłumaczy się, że Niedźwiedź to ofiara dla wodnych demonów…

Majowy Niedźwiedź

Również w imieniu bajkowych kobiet pobrzmiewają echa dawnej tradycji. Ta Anusia to Anna, Dana/Ana, archaiczna i potężna Bogini wody i krajobrazu. Ona była sama krajobrazem, stożkowate pagórki w County Kerry w Irlandii nazywane są piersiami Danu czy Anu, mamy je również w Szkocji. Wzgórze Freudenberg, na wzór wielu innych, mogło być jej ciężarnym brzuchem.

Podziemne przejścia nie zostały jeszcze odkryte, ale ta historia przypomina inne kultowe wzgórza, n.p. w Bawarii, w Lalling, na którym rzeczywiście znajdują się podziemne sztolnie, jedne z wielu w Niemczech, Francji i Anglii, których znaczenie i pochodzenie do dzisiaj pozostaje niejasne. Niektórzy interpretują je jako miejsca kultu ludzi, którzy musieli zejść do podziemia, wypędzeni niejako przez zwycięskie chrześcijaństwo. To tam mają mieszkać bajkowe krasnoludki, zielony i psotny ludek, który został ukarany i wtrącony pod ziemię. Podobnie jak stara Anusia, która została „ukarana“ za niewiadome zbrodnie. Dziewczyna-wąż nigdy nie zostanie „wyzwolona“ przez pasterza – to jasne. Ona jest na zawsze związana z górą, jest ową górą i dlatego nie może jej opuścić.

Niedaleko Freudenbergu w prostej linii w kierunku Mels ze wzgórzem Tiergarten, znajduje się kaplica Leonarda, wybudowana w XIV w. W prezbiterium przepiękne freski, na których znajduje się cała gromada świętych kobiet i dwóch męskich świętych, Regula, trzymająca własną głowę pod pachą, Sebastian, Otylia, Królewska Dziewica, Barbara z kielichem, Małgorzata ze smokiem, Matka Boża, Leonard i Katarzyna. Na zewnętrznej ścianie kościoła dwa dziwne kamienie. Czyżby zostały przeniesione z Freudenbergu? A może jest to część megalitu, którego miejsce zajęła obecnie kaplica?

Dziwne kamienie na ścianie kaplicy św. Leonarda

Czyżby również imię góry było znaczące? Freuden-Berg, góra Radości. Znamy wiele dolin Radości i wzgórzy Radości na obszarze niemieckojęzycznym. Możliwe, że mają odpowiednik we francuskim Montjoie.

Freski w kaplicy Leonarda