4-go lipca nastąpi kulminacja obchodów 250 lecia podpisania Deklaracji Niepodległości USA, czyli narodzin, jak to mówił prezydent Trump „wyjątkowej i niewiarygodnej nacji wszystkich czasów”. Joagquisho, 96- letni przedstawiciel grupy indygennej Onondaga uważa to za dobry żart.Jeszcze zanim europejskie statki przybiły do brzegów Ameryki, Irokezi żyli od stuleci w podstawowej demokracji. Ich federacja liczyła pięć grup, oprócz Onondaga były w niej Mohawk, Oneida, Cayuga i Seneca. Potem doszli jeszcze Tuscarora. Nazwa „Irokezi” była nadana przez Francuzów, oryginalna nazwa federacji to Haudenosaunee. Onondaga „Ludzie Wzgórz”, żyją w rezerwacie w Stanie Nowy York, na południe od miasta Syracuse i liczą ok. 23 000 obywateli. „Mamy samochody i I-phony, ale żyjemy w matriarchacie i nosimy pióropusze” mówi Joagquisho w rozmowie z dziennikarzem Borisem Herrmannem. (Tages-Anzeiger, 20.06.2006)

600 lat później politycy amerykańscy zainteresowali się systemem politycznym Haudenosaunee. Beniamin Franklin zaprosił na konsultacje Canassatego, wodza Onondago. Późniejsi prezydenci, James Madison i James Monroe prowadzili rozmowy z Grasshoperem, wodzem Oneida. Madison był jednym z autorów „The Federalist Papers” jednego z najważniejszych dokumentów, stanowiącego podstawę Konstytucji USA. To tam zawarto podział władzy między prezydentem, parlamentem oraz trybunałem sprawiedliwości. Na wzór Haudenosaunee, którzy mieli egzekutywę wodzów i strażników wiary, radę przedstawicieli wszystkich sześciu nacji oraz trybunał sprawiedliwości rządzony przez matki klanów.

Wkład Konfederacji Irokezów w kształtowanie podstaw demokracji w półn. Ameryce został doceniony bardzo póżno. Rezolucja o wpływie Irokezów na system konstytucyjny oraz poświadczenie umowy o współpracy rządu ludów indygennych z rządem amerykańskim została przyjęta przez Senat USA 16-go września 1987 roku.

Szkolne podręczniki historyczne nie wspominają o kontrybucji ludów indygennych, które nadal są przedstawiane sztampowo i powierzchownie. „Boleśnie jednostronnie” stwierdza badanie Uniwersytetu Penn z 2015 roku. Fakt istnienia matriarchatu u Irokezów jest lekceważony.

Matriarchat Ligi Klanów

Matriarchalny system Irokezów zafascynował francuskich misjonarzy, którzy przybyli do Ameryki na początku 17 wieku. Jezuicki misjonarz Lafitau był pierwszym, który opisał ich matrylokalność, matrylinearność oraz ich rolę w polityce i społeczeństwie. Był właściwie odkrywcą zjawiska matriarchatu, Morgan i Bachofen pisali o nim cały wiek później. To właśnie doświadczenia francuskich misjonarzy zainspirowały Rousseau do wykreowania pojęcia „szlachetnego dzikiego”.

Kobiety zajmowały się uprawą ziemi, mężczyźni łowiectwem, handlem i rybołóstwem. Podstawą gospodarki rolnej, a co za tym idzie wyżywienia ludności była uprawa tzw. Trzech Sióstr, kukurydzy, fasoli i dyni. Prywatna własność była nieznanym pojęciem, ziemia i dom należały do klanu, przy czym ziemia, pole jak i cały obszar, na którym mieszkali Irokezi należały do kobiet. Kobiety były naturalnie spokrewnione z „Matką Ziemią”. Socjalną podstawą było pokrewieństwo w linii kobiecej tzw. „Obwachira”. Siostry babci były wszystkie babciami dla potomków, siostry matki były wszystkie matkami, domy były własnością kobiet, mężowie, albo odwiedzali kobiety (małżeństwa odwiedzinowe), albo przebywali w nich przez ograniczony czas. Bracia kobiety, mieszkający przeważnie w tym samym longhouse (długim domu), przybierali rolę ojca jej dzieci. Wszystkie symbole ceremonialne, emblemy, mity, rytualne pieśni i obrzędy oraz wiedza medyczna należały do kobiecych klanów. Kobiety nadawały tytuły wodzom klanów, również najważniejszemu w klanie pokojowemu wodzowi Rady Ligi.

W rękach matki klanu, Royaneh ( „twórczyni wodzów”) leżało zarządzanie i podział majątku Obwachiry. Royaneh była przeważnie starszą kobietą, o nienagannym charakterze i wyjątkowej inteligencji. Sachem, czyli wódz mógł być tylko jej delegatem, ona go wybierała, ale mogła go również pozbawić urzędu. Żadne potyczki, waśnie, czy walki między narodami Irokezów nie mogły mieć miejsca bez zgody rady kobiet. Owa rada, zarządzająca żywnością, mogła odmówić wojownikom wydania prowiantu na wojenne wyprawy.

Po zwycięstwie białych Amerykanów i po utracie niezależności, grupy Irokezów zostały stłoczone w siedmiu rezerwatach stanu Nowego Jorku oraz pięciu w kanadyjskim Quebec i Ontario. W 1847 wszyscy Irokezi zostali zmuszeni do pracy na polu, co zakłóciło równowagę ich dotychczasowego podziału ról. Za podstawę rodziny ogłoszono związek, na którego czele stał mężczyzna. W 1869 prawo kanadyjskie ustanowiło patrylinearność klanów. W USA nie wprowadzono podobnego prawa, dzięki czemu resztki matriarchatu miały szansę przeżyć.

Joagquisho, przywódca Klanu Żółwia Onondaga, nazywa się „w cywilu” Oren Lyons, jest historykiem i emerytowanym profesorem amerykanistyki. Mimo zbieżności systemów Haudenosaunee i amerykańskiej demokracji przestrzega przed ich zrównywaniem. Jego syn, Deho Wih Da Dih ujmuje rzecz dosadniej: „Taki typ jak Trump, który z oblecha przeistacza się w prezydenta byłby w naszym systemie zdecydowanie niedopuszczalny”.

Tages-Anzeiger, 20.06.2026, Boris Herrmann „Die ältere demokratische Nation, das sind eindeutig wir.”

Heide Göttner – Abendroth, Das Matriarchat II, 2, Stuttgart, Berlin, Köln, W. Kohlhammer GmbH, 2000.

https://www.haudenosauneeconfederacy.com/

• Irokezi
• Matriarchat
• Deklaracja Niepodległości